مرین‌پرس > یادداشت‌ > توسعه دریامحور یعنی چه؟
کد خبر: 16762 تاریخ انتشار: تیر 28, 1400

توسعه دریامحور یعنی چه؟

محمد مونسان، عضو هیئت مدیره انجمن مهندسی دریایی ایران و هیئت علمی دانشگاه صنعتی مالک اشتر در یادداشتی به مفهوم عینی “توسعه دریامحور” پرداخته است.

ایران کشوری دریایی
زمان مطالعه: 9 دقیقه

محمد مونسان


از حدود دو دهه پیش ضرورت «توسعه دریا محور» در کشور مطرح شده است و مورد تاکید مقامات ارشد کشور بوده است ولی هم­اکنون پس از گذشت 20 سال هنوز نمیتوان ایران را یک کشور با برنامه توسعه‌­ای با محوریت دریا در نظر گرفت. حتی در سند آمایش سرزمین که امسال توسط شورای عالی آمایش سرزمین منتشر شده باز هم نمیتوان به هیچ وجه دریامحور بودن آمایش سرزمین در 25 سال آینده کشور (تا سال 1424) را مشاهده کرد و این عمیقا جای تاسف دارد که هنوز هم در یک سند بالادستی و در یک شورای عالی، پاشنه این درب بر محور «توسعه خشکی محور!» می‌­چرخد. این در حالیست که در بیانیه گام دوم انقلاب که در سال 1397 توسط مقام معظم رهبری ابلاغ شده است نیز صراحتا بر استفاده از ظرفیت سواحل طولانی ایران تاکید شده است. تعاریف مختلفی از توسعه دریامحور ذکر شده است ولی شاید بهتر باشد برای درک بهتر آن توسط عموم جامعه، 25 مصداق ضروری از توسعه دریامحور را ذکر کنیم. بنابراین میتوانیم بگوییم که:

1-توسعه دریامحور یعنی اینکه باید بزرگترین، مدرن­ترین و پررونق­ترین شهرهای ایران در کنار سواحل بخصوص سواحل جنوبی شکل بگیرند.

2- توسعه دریامحور یعنی اینکه باید بیشترین جمعیت ایران همانند همه دنیا در کنار سواحل باشند بخصوص در کشوری که دارای بیابان­های وسیعی بوده و دائما با معضل خشکسالی و کم آبی دست به گریبان است.

توزیع جمعیت فعلی و شهرهای کشور
توزیع جمعیت فعلی و شهرهای کشور
توزیع جمعیت مطلوب در یک افق 20 ساله با تفکرات توسعه دریامحور
توزیع جمعیت مطلوب در یک افق 20 ساله با تفکرات توسعه دریامحور

3- توسعه دریامحور یعنی اینکه باید بزرگترین صنایع ایران بخصوص «صنایع آب­بر» به کنار سواحل منتقل شده و قویا از طرح­های توسعه‌­ای صنایع بزرگ در مرکز ایران جلوگیری کرد.

4- توسعه دریامحور یعنی اینکه باید کشاورزی ایران را به کنار سواحل منتقل کرد. به‌جای شیرین‌­سازی آب دریای عمان و خلیج فارس و انتقال هزار کیلومتری آن به مرکز ایران و سپس انجام امور کشاورزی (و همچنین صنعتی) در بیابان‌­های خشک مرکز ایران، بهتر است کشاورزی را به کنار سواحل (حتی سواحل جنوبی با خاک حاصلخیز) منتقل کرد.

5- توسعه دریامحور یعنی اینکه باید به «پدافند غیرعامل» در سواحل بیشتر از مرکز ایران توجه شود و فراموش نکنیم که اولین مرزهای دفاعی ما در سواحل است. همین هراس از دریا در طی قرنها باعث شده که ایرانی­ها از سواحل فرار کرده و به مرکز ایران پناه ببرند. 

6- توسعه دریامحور یعنی اینکه باید مقر فرماندهی و لجستیک و عملیات نیروی دریایی ارتش و سپاه بجای تهران در سواحل مستقر شوند (که البته در مورد سپاه تا حدود زیادی انجام شده است).

7- توسعه دریامحور یعنی اینکه باید وزرایی را انتخاب کنیم که با مفهوم توسعه دریامحور بیگانه نباشند بخصوص دو وزارتخانه مهم صمت (صنعت، معدن و تجارت) و وزارت راه و شهرسازی. مهمترین علت اجرایی نشدن توسعه دریامحور در کشور و محرومیت حاد مناطق ساحلی جنوبی کشور این است که غالبا وزرا و مدیران رده بالا و میانی کشور هیچ اعتقادی به دریا به عنوان محور توسعه نداشته و ندارند.

8- توسعه دریامحور یعنی اینکه باید کلیه شهرهای مهم ساحلی و بنادر کشور به خطوط راه آهن سراسری کشور متصل باشند و در امتداد سواحل هم دارای راه آهن باشیم. جای تاسف عمیق است بطور مثال در امتداد سواحل مکران (دریای عمان) نه تنها حتی 1 کیلومتر راه آهن وجود ندارد بلکه در برنامه­‌های آتی 10 و 20 و 30 سال آینده شرکت راه آهن نیز هیچ برنامه‌­ای برای آن وجود ندارد. افزایش درآمد ترانزیتی کشور (برای عبور بار از ایران) بدون اتصال بنادر به شبکه ریلی بین‌المللی محال است. «توسعه محور شرق» نیازمند توسعه فوری زیرساختها است.

نقشه راه آهن کشور- سواحل مکران خالی از ریل
نقشه راه آهن کشور؛ در امتداد سواحل مکران هیچ ریلی وجود نداشته و نخواهد داشت!

9- توسعه دریامحور یعنی اینکه باید بزرگترین شهرهای ساحلی جنوب ایران به شبکه آزادراهی کشور متصل باشند چراکه از الزامات اصلی سوق دادن جمعیت به سمت سواحل جنوبی و از ارکان توسعه گردشگری و ترانزیت است. چگونه ممکن است با راههای جاده­‌ای نامناسب، غیرایمن، طولانی و خطرناک از مرکز ایران به سواحل جنوبی، امیدی به توسعه این سواحل داشت؟ جای تاسف عمیق است که در کل نیمه شرقی و جنوبی کشور حتی 1 کیلومتر آزادراه وجود ندارد و در برنامه آتی وزارت راه هم جایی ندارد. مورد 8 و 9 به روشنی نشان میدهد که وزرا و مدیران ارشد دولتی باوری به توسعه دریامحور تا به امروز نداشته‌­اند.

نقشه آزاد راه های کشور
نقشه آزادراهی کشور؛ در نیمه شرقی کشور هیچ آزادراهی وجود ندارد!.

10- توسعه دریامحور یعنی اینکه باید درآمد ترانزیت ایران از درآمد نفت بیشتر شود. برای این مهم باید سرمایه­‌گذاری‌­های کلان در بنادر انجام داد و از شرکای معتبر و بزرگ خارجی استفاده کرد. وضعیت‌هایی مانند شرایط تحقیرآمیز و توهین آمیز مشارکت هندی‌­ها در توسعه بندر چابهار که سالهاست در ازای مبالغ ناچیز و خجالت آور، بخش عظیمی از توسعه شرق را بدلیل تبعیت از تحریم‌های آمریکا معطل خود کرده‌­اند باید هرچه سریعتر مرتفع گردند.

11- توسعه دریامحور یعنی اینکه باید «گردشگری ساحلی و دریایی» سهم مناسبی از سبد گردشگری داخلی و خارجی ایران داشته باشد. باید به این باور برسیم که بدون توسعه گردشگری نمیتوان به اشتغال فراگیر، خودجوش و بر اساس سرمایه‌­های مردمی در سواحل دست یافت. همه شهرهای ساحلی ایران باید دارای نمادهای فاخر و عظیم شهری و مجموعه‌­های مدرن گردشگری باشند.

12- توسعه دریامحور یعنی اینکه برنامه‌­ریزی برای به میدان آوردن سرمایه‌­های کوچک و متوسط مردم معمولی جامعه و همچنین سرمایه­‌های بزرگ سرمایه­داران برای ثروت آفرینی در سواحل. این اشتباه تاریخی و بزرگ و همیشگی که صرفا با بودجه دولتی باید منتظر توسعه سواحل بود باید برای همیشه به زباله­دان ریخته شود. برای این مهم باید کلیه فرصتهای کوچک و بزرگ سرمایه­‌گذاری از طریق رسانه­‌ها به مردم معرفی شده و برای توسعه بخش تعاون نیز برنامه‌­ریزی کرد.

13- توسعه دریامحور یعنی اینکه باید موفق­ترین شرکتهای دانش ­بنیان کشور را برای تولید ثروت و ارزش افزوده به سمت سواحل گسیل داشت و از زایش و رویش این شرکتها در مناطق ساحلی حمایت کرد.

14- توسعه دریامحور یعنی اینکه باید سواحل جنوبی را به سرسبزترین مناطق کشور تبدیل کرد. فناوری گیاهان شورزی و روشهای مدرن شیرین­‌سازی آب دریا و بهره‌­گیری از بیوتکنولوژی و نانوتکنولوژی و تکنولوژی هسته‌­ای و لیزر (که تا به امروز در کشور بخوبی بلوغ یافته­‌اند) در تغییرات ژنتیک گیاهان شورزی و همچنین فرآوری خاک باید در این زمینه بکار گرفته شوند. در اینجا لزوما کشاورزی برای مصارف خوراکی مد نظر نیست و جلوگیری از بیابان زایی و ریزگردها و ایجاد پوشش سبز و تغییر اقلیم مد نظر است.

15- توسعه دریامحور یعنی اینکه باید مردم ایران را عمیقا با فرهنگ دریایی آشنا نمود؛ از کتابهای درسی کودکستان و دبستان گرفته تا فیلمهای سینمایی و امکان تماشای کشتی­ های اقیانوس ­پیما. کشوری که تصور عامه مردم آن از کشتی، یک لنچ چوبی فرسوده است و در فیلم‌های خود فقط فقر و فلاکت را در سواحل دیده‌­اند چگونه ممکن است به سمت دریا و زندگی در سواحل رغبت نشان دهند؟!.

16- توسعه دریامحور یعنی اینکه باید غذاهای دریایی متنوع و با قیمت مناسب در سبد غذایی خانواده­‌های ایرانی جای گیرد. این امر علاوه بر خواص غذایی، منجر به توسعه صنعت شیلات می­گردد. کشوری که بخش عمده آن بیابانی و خشک است نباید سبد غذایی مردم آن صرفا متکی بر گوشت قرمز و مرغ باشد که نیازمند تامین آب شیرین زیاد است.

17- توسعه دریامحور یعنی اینکه باید جزایر ایران سهم بزرگی از تولید ثروت و اشتغال در ایران داشته باشند. تشکیل «استان جزایر» با مرکزیت قشم یا کیش یکی از مهمترین مطالبه‌­ها در این راستا است.

18- توسعه دریامحور یعنی اینکه باید ضرورت و اهمیت تغییر تقسیمات استانی جنوب کشور و ایجاد استان‌های جدید را درک نمود. چگونه ممکن است که وقتی نیمی از سواحل جنوب کشور در اختیار یک استان (هرمزگان) است امیدی به توسعه سواحل داشت؟ تشکیل استان‌­های «مکران شرقی» و «مکران غربی» یکی از مهمترین مطالبات در این زمینه است.

نقشه شهرستان های استان هرمزگان
گستردگی بیش از حد استان هرمزگان و تعدد جزایر آن از عوامل مهم عقب افتادگی سواحل جنوبی و جزایر
تغییر تقسیمات استانی جنوب کشور، ضرورت انکارناپذیر توسعه سواحل
تقسیمات استانی جدید استانهای جنوبی؛ لازمه توسعه دریامحور

19- توسعه دریامحور یعنی اینکه باید بنادر کشور بجای مدخل واردات و قاچاق به مبدا صادرات و تولید ثروت و ارزش افزوده تبدیل شوند. توسعه پسکرانه­‌ها و ایجاد شهرک‌های صنعتی بزرگ در مجاورت سواحل صرفا بر مبنای این تفکر شکل میگیرند و لاغیر.  

20- توسعه دریامحور یعنی اینکه باید صنایع دریایی بخصوص صنعت کشتی‌­سازی و تعمیرات کشتی و دریانوردی به یکی از ارکان صنعتی کشور تبدیل شوند.

21- توسعه دریامحور یعنی اینکه باید آموزش تخصصی دریایی در ایران جدی­تر گرفته شده و از مرحله هنرستان‌های دریایی تا تحصیلات عالیه در همه رشته­‌های دریایی ترویج شود. ایران باید به صادرکننده نیروی انسانی و خدمات فنی و مهندسی دریایی و همچنین صادرکننده دریانورد تبدیل شود نه اینکه حتی در کشتی‌­های خود ایران از دریانوردان فیلیپینی و بنگلادشی و پاکستانی و غیره استفاده شود و جوانان ایرانی بیکار باشند. این کار نیازمند یک برنامه‌­ریزی آموزشی منسجم است.

22- توسعه دریامحور یعنی اینکه باید توسعه ­یافته ­ترین و کامل­ترین قوانین حقوقی را در حوزه دریایی داشته باشیم.

23- توسعه دریامحور یعنی اینکه باید کلیه سازمانهای دولتی مرتبط با دریا به سواحل منتقل شوند و یکی از شهرهای ساحلی جنوبی به عنوان «پایتخت اقتصادی» ایران انتخاب شود. 

24- توسعه دریامحور یعنی اینکه طرح­های تحول آفرین و بزرگی مانند «طرح ایرانرود» را نه تنها نباید فراموش کرد بلکه مجدانه احیا کرده و در مرکز توجه قرار داد.

25- توسعه دریامحور در نهایت به این معناست که سهم دریا از تولید ناخالص داخلی از سهم زیر 2 درصد فعلی به بالای 10 درصد در یک افق 10 ساله و بالای 40 درصد در یک افق 25 ساله افزایش یابد و این مهم تنها زمانی امکان­پذیر است که موارد 24 گانه فوق محقق شده باشند.


عضو هیات مدیره انجمن مهندسی دریایی ایران و عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی مالک اشتر


منبع: مرین‌پرس

شکیلا لشکری

کارشناسی ارشد فیزیک دریا

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پست بعدی

بررسی قابلیت های استحصال آب از دریا

د تیر 28 , 1400
احسان عسکری، مدیر مسئول مرین‌پرس، در یک ویدئو به ارائه قابلیت‌های استحصال آب از دریا پرداخته است.
اقیانوس هند و آرام را از کجا ببینیم؟